Themabijeenkomst ACO ‘Cultuursensitief werken in de buurtteams’ 22 februari 2017

Aanleiding
Utrecht kent 18 buurteams, gericht op zorg en ondersteuning aan volwassenen/ouderen en jeugd en gezin. De ACO en anderen hebben steeds aangedrongen op een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van de teams, zodat iedereen die hulp nodig heeft het Buurtteam weet te vinden. Diversiteit en een cultuursensitieve werkwijze van de teams zijn dan ook belangrijk.
Hoe gaat het op dit moment en hoe zijn goede werkwijzen te versterken?.
In opdracht van het maatschappelijk Netwerk Utrecht (NMU) heeft het Verwey-Jonker Instituut onderzoek hiernaar verricht. De ACO wil graag de resultaten van het onderzoek horen en bekijken waar versterking nodig is,
Gastsprekers:
mevrouw Hanneke Hautvast (Bestuurslid Saluti, projectleider NMU-project)
mevrouw Annemieke Scholten (Buurtteams Sociaal)
Conclusies verkenning cultuursensitief werken
Hanneke Hautvast licht toe dat een van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek is dat de toegankelijkheid van de Buurtteams nog steeds verbetering behoeft. Niet alle groepen worden immers even goed bereikt; dit geldt in het bijzonder voor ouderen en migrantenouderen. De behoeften van deze groepen zijn verschillend; migrantenouderen bijvoorbeeld, hebben behoefte aan een laagdrempelige inloop waar zij hun eigen taal kunnen spreken. Velen zijn laag-taalvaardig, wat een groot beroep doet op het inlevingsvermogen van de Buurtteams. Hun doelgerichte, kordate aanpak gaat sommige migrantenouderen te ver. Zij zijn dat niet gewend.

Migrantenzelforganisaties
De Buurtteammedewerkers zijn wél deskundig volgens Hanneke Hautvast, maar vooral migrantenouderen willen het liefst praten met iemand die dezelfde achtergrond heeft als zij. Met het oog daarop zouden de Buurtteams de samenwerking met migrantenzelforganisaties kunnen verstevigen, inclusief goede afspraken over de rolverdeling. Migrantenzelforganisaties hechten eraan te worden meegenomen in de aanpak. Desgevraagd geeft mevrouw Hautvast aan dat migrantenzelforganisaties het werk niet willen overnemen, maar om een heldere rol vragen.

Borging culturele diversiteit
Verder zouden de Buurtteams kunnen streven naar een nog betere multiculturele teamsamenstelling. Stagiaires en buurtbewoners van andere etniciteit moeten zo goed mogelijk bij het werk betrokken worden. Een belangrijk advies luidt: borg de culturele diversiteit zo goed mogelijk.

De verkenning is afgesloten met een rondetafelbijeenkomst, waarbij ook de verantwoordelijk wethouder aanwezig was. Er is afgesproken dat er over een jaar opnieuw zo’n bijeenkomst wordt gehouden.

Aanbod voor ouderen en migranten nog niet optimaal
Annemieke Scholten waardeert het initiatief. Het is duidelijk dat het aanbod voor ouderen en migranten nog niet optimaal is en ook dat het Buurtteam zichtbaarder in de wijk aanwezig moet zijn.
Hiervoor zijn al zaken in gang gezet. Zo worden in Hoograven de wijktafels uitgebreid met een ‘cultuursensitieve tafel’. Daarnaast hebben de Buurtteams (Sociaal en Jeugd & Gezin) het plan opgevat om samen een boekje uit te geven, gericht op doelgroepen die zich nu niet gezien of gehoord voelen. Buurtteammedewerkers worden verder getraind in cultuursensitief werken. Dit wordt breed opgepakt, ook gendersensitiviteit valt eronder. Elk Buurtteam krijgt een ‘portefeuillehouder’ die dit bewaakt.

Samenstelling
De vrouw-man verhouding in de Buurtteams is goed, maar op het gebied van diversiteit kan de samenstelling beter, erkent Annemieke Scholten. Zij ziet ‘diversiteit’ graag breed; het gaat dus verder dan etniciteit alleen. Hier kan ook worden gedacht aan ouderen of aan mensen met een aandoening. De Buurtteams zijn van plan om taal explicieter op de agenda te plaatsen, in samenwerking met Het Taalhuis. Desgevraagd meldt Annemieke Scholten dat er naar wordt gestreefd om de samenstelling van een Buurtteam een goede afspiegeling van de omliggende buurt te laten zijn. De teams werken generalistisch, maar kunnen wel een beroep doen op de expertise van aandachtsgroepen en van een aandachtsfunctionaris.

Training cultuursensitief werken
Hoe wordt de training cultuursensitief werken ingericht? Volgens mevrouw Scholten wordt daarin onder andere aandacht besteed aan etniciteit. Het doel van de training is bewustwording, in brede zin. Daarbij wordt ook gekeken naar de samenstelling van de omliggende buurt.
In de loop van dit jaar start er een klantenonderzoek naar de werkwijze van de medewerkers, zoals toegankelijkheid, bereikbaarheid, servicegerichtheid, klantvriendelijkheid etc.

Communicatie vergt diverse aandacht
De kern is: goed communiceren, zo constateren de aanwezigen. Dat blijkt nogal ingewikkeld te zijn. Dit leidt tot de vraag of alle migranten niet op de een of andere manier georganiseerd zijn. Hanneke Hautvast veronderstelt dat dit niet het geval is. Het advies aan het Buurtteam is dan ook om de informele netwerken en de mantelzorgers meer op te zoeken, zoals bijvoorbeeld De Zorgzusters (Al Amal). Meer outreachend werken. ‘Informele netwerken’ zijn overigens niet altijd écht informeel; er vindt veel uitwisseling plaats via WhatsApp. Via die kanalen zijn sleutelfiguren te vinden die aanspreekbaar zijn.
Gesignaleerd wordt dat het – onder andere in Overvecht – moeilijk is om Nederlandse ouderen bij de Buurtteams te brengen. Ook zíj vinden het vaak moeilijk om hulp te vragen. Ook hiervoor aandacht hebben. Dat vergt diversiteit in de aanpak.

Sleutelfiguren
Hoe gaat het zoeken naar sleutelfiguren in zijn werk? Er zijn al heel wat groepen in beeld, vertelt Marieke Scholten, maar ook onder groepen die nog niet goed genoeg worden bereikt, wordt naar aan te spreken personen gezocht. Daarnaast hebben de Buurtteams zelf aandachtsfunctionarissen voor alle mogelijke onderwerpen, zoals bijvoorbeeld niet-aangeboren hersenletsel, LHBT, migranten en zo meer.
De ACO geeft het advies om dat indringender naar buiten te brengen. Hoe weten mensen wat het Buurtteam voor hen kan doen? Hoe krijgen zij de gewenste informatie? Deze informatie moet niet alleen via internet beschikbaar zijn. Volgens Marieke Scholten zijn de Buurtteams goed zichtbaar in ‘pleisterplaatsen’ en ‘bijenkorven’. Medewerkers gaan veelvuldig de wijk in; hun bereik is goed. De ACO adviseert om ook de mogelijkheid van spreekuren in wijk- en buurtkamers nader te onderzoeken.

Clientenraad
Marieke Scholten meldt dat de Buurtteamorganisatie geen cliëntenraad heeft. De organisatie wil haar cliënten graag anders en meer interactief betrekken. Daarvoor heeft men de portefeuille ‘klantenparticipatie’ ingericht.

CONCLUSIES
• De aanpak van de Buurtteams wordt als positief wordt ervaren, maar de toegankelijkheid en bereikbaarheid van de teams vraagt nog steeds om aandacht.
• Vooral bereikbaarheid van ouderen en zeker van migrantenouderen vragen om een actieve en diverse aanpak: via sleutelfiguren uit eigen kring, migrantenzelforganisaties, mantelzorgers, informele netwerken en andere aan te spreken personen etc.
• Buurtteams moeten meer zichtbaar worden op ‘pleisterplaatsen’ en ‘bijenkorven’.
• Schriftelijke informatie blijft – ook in de toekomst – nodig, dus niet alleen digitaal.
• Het is een goed plan om taal explicieter op de agenda van de buurtteams te zetten.
• Training in cultuursensitief werken van buurtteammedewerkers blijft belangrijk om heb bewust te maken van de verschillende culturen.
• Klanttevredenheidsonderzoek kan zeer behulpzaam zijn, ook bij de trainingen.
• Goed dat het onderzoek is afgesloten met een Expertmeeting en dat is afgesproken om over een jaar opnieuw zo’n bijeenkomst te houden.
• Het zou goed zijn om de conclusies te betrekken bij de gemeenteraadsverkiezingen.