Themabijeenkomst ACO ‘Openbaar en aanvullend vervoer’ (november 2016)

Aanleiding
Ouderen en mensen met een beperking hebben groot belang bij goed openbaar vervoer. Hoe goed bereikbaar zijn bus en tram in Utrecht? Hoe staat het met de norm dat iedereen binnen 500 meter van huis een halte moeten kunnen vinden? Hoe toegankelijk zijn de bussen voor mensen met een rollator of rolstoel? Hoe werkt in de praktijk het aanvullend openbaar vervoer in Utrecht, zoals Regiotaxi, Domstad Plusbus en het nieuwe Buurt Mobiel in Overvecht?

Gastsprekers:
Mevrouw Nelleke Wuurman COSBO/ROCOV)
De heer Job Haug (SOLGU)
De heer Martijn van der Kroef (De Vier Gewesten – Regiotaxi)
Mevrouw Lisa de Goede en Ron Molenaar (U-OV)
Mevrouw Judith Riet (DomstadPlusbus – U Centraal)

Aansluitend aan de themabijeenkomst is een werkbezoek gebracht aan Buurt Mobiel in Overvecht. Hierover is een apart verslag gemaakt.

Ervaringen van gebruikers van openbaar vervoer
Nelleke Wuurman heeft namens COSBO zitting in het Regionaal Overleg Consumenten Openbaar Vervoer, ROCOV . Dat is een door de overheid ingesteld overlegorgaan, waaraan onder andere alle dienstregelingen in het openbaar vervoer ter advisering worden voorgelegd. De ROCOV heeft regelmatig contact met de concessiehouder, de provincie Utrecht, het U-OV en in mindere mate met Regiotaxi.

Klachten niet alleen van ouderen
Openbaar vervoer is er voor iedereen en niet alleen voor ouderen. Vooral ouderen hebben veel klachten. Toch is het een algemeen probleem. Van een te snel optrekkende buschauffeur heeft niet alleen een onzekere oudere last, maar ook een
moeder met een kinderwagen last. De chauffeurs doen overigens in het algemeen echt wel hun best om daarmee rekening te houden.

Informatievoorziening
De vervoermaatschappijen zouden de informatievoorziening bij veranderingen moeten verbeteren. Zeker omdat ouderen het openbaar vervoer vaak onregelmatig gebruiken. In de afgelopen tijd zijn er nogal wat zaken rond het openbaar vervoer veranderd in de stad die juist voor incidentele reizigers ongunstig uitpakken.

Voorlichting is niet altijd even duidelijk. Het zou ook goed zijn als de snelste route zou worden aangegeven, en waar men de halte precies kan vinden.
Buslijnen
De buslijnen veranderen vaak en ingrijpend. Op sommige lijnen komt slechts eenmaal per half uur een bus. Dat past niet bij een grote stad als Utrecht. Openbaar vervoer in de stad moet goed geregeld zijn voor iedereen en zeker voor mensen die ervan afhankelijk zijn. In een grote stad mag best worden verwacht dat er om de tien of vijftien minuten een bus komt.

Toegankelijkheid
Job Haug is als specialist al sinds 1989 bezig met toegankelijkheid. Zijn ervaring is dat soms vindingrijk met criteria moet worden omgegaan om actueel te blijven. Dit geldt ook voor busvervoer. In 1993 is een bus met een uitklapbare plank en een speciale plek voor rolstoelers ontwikkeld. Deze rijdt nog steeds. Dat is eigenlijk verontrustend, vooral omdat over dat ontwerp indertijd niet goed genoeg gedacht is vanuit gebruikersperspectief. Denken vanuit de gebruiker gebeurt nog steeds te weinig.
Zo denken vervoerders bijvoorbeeld wel na over toegankelijkheid van voertuigen en halteplaatsen, maar hoe de reiziger vanaf de halteplaats in de bus kan komen niet genoeg. Daarom laat de SOLGU mystery guests met het openbaar vervoer reizen. Gelukkig worden zij steeds enthousiaster.
Definitie van toegankelijkheid
Beperkingen zijn er in alle soorten en maten; denk aan visuele en auditieve beperkingen, maar ook aan mensen die gebruik moeten maken van een rollator of rolstoel. Het begrip ‘toegankelijkheid’ moet daarom beter worden gedefinieerd. In de praktijk blijkt dat traptreden vaak een obstakel (te hoog) zijn of dat de lift waarover sommige voertuigen beschikken niet voor personen is bedoeld.
Ook de inrichting van regiotaxi’s moet afgestemd zijn op de beperkingen van alle doelgroepen die vervoerd worden. SOLGU heeft een rapport met tips gemaakt waarin alle punten nauwkeurig zijn omschreven. Het zou goed zijn als die bij een volgende concessieverlening meegenomen zouden worden.
Reacties van de vervoerders Ron Molenaar (U-OV, chauffeurstrainer) vertelt dat er onlangs nieuw materieel in gebruik is genomen. De chauffeurs moeten daar nog aan wennen en worden bijgeschoold. Nieuwe chauffeurs krijgen veel trainingen op het gebied van toegankelijkheid, service en comfort. Nu werkt de situatie in Utrecht (stad) niet erg mee, want er vinden op heel veel plaatsen werkzaamheden plaats. Enig ongemak gedurende een rit (schudden en schokken) is haast onvermijdelijk.

Lisa Goede (U-OV, voorlichting) erkent dat de vele veranderingen het er voor incidentele reizigers niet eenvoudiger op maken. In juli jl. is het busstation geheel verplaatst (de ‘omklap’). Een grote verandering. Mensen moesten verder lopen naar hun halte en bussen moesten andere routes gaan rijden. Communicatie daarover is goed voorbereid, maar jammer genoeg zijn niet alle reizigers tijdig bereikt. De nieuwe vertrekhaltes op Utrecht Centraal zijn onduidelijk bewegwijzerd. Lisa vertelt dat aan verbetering nog wordt gewerkt.
Informatie over busvervoer en hulp
Hoewel de schriftelijke informatie bij de wijkbureaus is neergelegd, bleken wijkbureaumedewerkers toch niets te weten over de wijzigingen in het busvervoer. De aanwezigen doen de suggestie om een volgende keer ook informatiebrochures neer te leggen op alle plekken waar veel mensen en veel ouderen komen.
In buurten waar veel ouderen wonen zou zo’n brochure zelfs huis-aan-huis verspreid moeten worden. Via de service ‘U-OV Hulp’ boden vrijwilligers hulp aan mensen die zich onzeker voelden over het gebruik van het openbaar vervoer.
Ouderen en mensen met een beperking konden daar een beroep op doen. Deze service blijkt niet breed bekend te zijn.
Plaats van bushaltes
Een van de aanwezigen merkt op dat niet alle haltes in de stad goed aan te rijden zijn. Vooral voor blinden en slechtzienden levert dat problemen op. Zij stappen vanuit de bus gemakkelijk naast het perron. De heer Molenaar legt uit dat sommige veelgebruikte perrons wel eens verzakken. Bestuurdersmoeten passagiers met een beperking daarop wijzen. Ook wordt van hen verwacht dat zij zulke mankementen aan de centrale melden. De gemeente komt doorgaans in actie. Job Haug vult aan dat sommige haltes onhandig zijn geplaatst, bijvoorbeeld direct na een bocht. Volgens Ron Molenaar worden gevaarlijke situaties meestal snel doorgegeven aan de gemeente. De gemeente moet actie ondernemen, want U-OV kan de haltes niet op eigen initiatief verplaatsen.

Regiotaxi
Vanaf 1 oktober jl. verzorgt De Vier Gewesten het vervoer per regiotaxi. ‘Wij zijn dus nieuw in de stad,’ aldus Martijn van der Kroef. In korte tijd moest de organisatie de juiste voertuigen met deskundige chauffeurs op de weg zien te krijgen. De knelpunten uit het begin zijn deels opgelost. Martijn is blij met de gedachtewisseling van vandaag en met de praktische tips. Wijzigingen zijn vervelend voor gebruikers, zo bevestigt hij, maar ook voor de medewerkers.
Er worden nu 35 nieuwe Sprinterbussen voor de regiotaxi gebouwd. De eersten worden binnenkort in gebruik genomen. Wellicht is het nog mogelijk om verbeteringen door te voeren in de bussen die nog geleverd moeten worden. Deze bussen hebben een speciaal systeem ontwikkeld om rollators en rolstoelen vast te zetten.

DomstadPlusbus
De DomstadPlusbus valt eigenlijk niet onder het openbaar vervoer, zegt Judith Riet (U Centraal, informele zorg), maar is kleinschalig persoonlijk (begeleid) vervoer. Doelstelling is activering van ouderen door middel van vervoer. Elke donderdag kunnen deelnemers meerijden om boodschappen te doen met ondersteuning van vrijwilligers. Ook wordt er vervoer naar maatschappelijke activiteiten verzorgd, zoals bijvoorbeeld het Alzheimercafé of een activiteitenclub. U Centraal organiseert zelf ook dagtochten en de bus wordt ook uitgeleend (inclusief chauffeur) aan bewonersorganisaties die een dagje weg willen. Hierbij wordt rekening gehouden met mensen met een smalle beurs.
Er zijn twee bussen, elk voor maximaal zeven deelnemers, de chauffeur en een gastheer/vrouw. De twee laatstgenoemden zijn vrijwilligers. Elke bus kan rolstoelen vervoeren en heeft een verlaagde instap. Er zijn ongeveer 1.100 deelnemers, waarvan er 700 regelmatig gebruik maken van de dienst. Hun gemiddelde leeftijd is bijna 80 jaar. De organisatie beschikt over twaalf vrijwillige chauffeurs, veertien vrijwillige gastheren en -vrouwen en zes ‘kantoor’ vrijwilligers. Er worden jaarlijks zo’n 430 busritten gemaakt.
Bewoners zijn blij met de DomstadPlusbus! Vooral in de zomer is het moeilijk om aan de vraag te voldoen, maar het is ook moeilijk om de juiste doelgroep te bereiken. Iedereen vanaf 65 jaar kan zich aanmelden.

Reacties en discussie
Omlegging Lijn 2
Mevrouw Huiding van wijkraad Binnenstad meldt dat de bereikbaarheid van de binnenstad per bus slecht is. Buslijn 2 rijdt niet meer over de Catharijnesingel, maar via de busbaan aan de andere kant van het spoor. Dat was bekend. Nu rijdt de bus echter vanwege werkzaamheden op het Domplein ook niet meer over de Lange Nieuwstraat. Is er aan een vervangende voorziening gedacht voor de bewoners van de binnenstad en die van het Bartholomeus Gasthuis?

Mevrouw Boot van de gemeente Utrecht vertelt dat de gemeente de noodsituatie heeft onderkend. Er is later vandaag een overleg en mevrouw Boot zal de bevindingen binnen een week aan het ACO secretariaat sturen. Zij zal ook nagaan waarom omwonenden niet tijdig zijn geïnformeerd. Overigens is de provincie opdrachtgever van het openbaar vervoer in de stad. Een van de aanwezigen (vertegenwoordiger van ROVER in ROCOV) merkt op dat de tijdelijke wijziging van lijn 2 geen deel uitmaakte van het vervoerplan, waarover ROCOV heeft mogen adviseren. De wijziging was ook voor ROCOV een verrassing.

Niet overdekte uitstaphalte
Sommige bussen hebben wel een uitstaphalte bij het nieuwe overdekte gedeelte van het station, maar geen instaphalte. Het instappen is op het Jaarbeursplein, maar dat is niet overdekt. Is het mogelijk om, desnoods tijdelijk, in te stappen op de uitstaphaltes? Volgens Ron Molenaar kan dat niet. Als instappen op de uitstaphaltes wordt toegestaan, zal het verkeer tot ver in de stad vastlopen, vooral in de
spitsuren. Mevrouw Boot neemt dit punt mee in het overleg.

Vaste vervoerstijden
De heer Goossens, voorheen werkzaam bij het ministerie van Infrastructuur & Milieu, onderschrijft de instabiliteit van het openbaarvervoerssysteem. Daar komt bij dat er wel informatie is. Er gaat echter veel verloren in de enorme informatiestroom, die niet goed gestroomlijnd is.
De heer Goossens vraagt ook aandacht voor vaste begin- en eindtijden van activiteiten. Vervoer per regiotaxi past daar niet goed bij vanwege de te lange wacht- en reistijden. Dit valt de uitvoerder van het vervoer niet aan te rekenen, maar de regiotaxi is geen oplossing voor ouderen met afspraken op vaste tijden.
Volgens de vertegenwoordiger van de provincie is dit een probleem ‘van de vrije markt’, al let men bij de provincie de laatste tijd wel beter op de prijs-kwaliteitverhouding bij aanbestedingen. De regiotaxi blijft echter een collectieve vervoersvoorziening, en zal dus nooit zo kunnen functioneren als particulier taxivervoer of het openbaar vervoer.

Instap Regiotaxi
Veel ouderen hebben moeite om in de regiotaxi te stappen. Zouden zij gebruik mogen maken van de stoellift aan de achterzijde? Martijn van der Kroef geeft dat de vervoerder zich aan de regels en richtlijnen moet houden. Martijn is wel bereid om de optie ter sprake te brengen.

Flexibiliteit en regiotaxi
Het is jammer dat je bij de regiotaxi geen retour kunt boeken, vindt een van de aanwezigen. Het zou ook fijn zijn als de chauffeur tussendoor een keer zou mogen stoppen, bijvoorbeeld als de passagier even een brief wil posten. Martijn begrijpt de vraag om flexibiliteit. De vervoerder moet echter opereren volgens de opdracht en binnen de regelgeving. Hij wil de vraag zeker voorleggen aan de opdrachtgever van de regiotaxi.

‘Opstaan voor iemand, misstaat niemand’
‘In de bus staat niemand meer op voor een oudere’, zegt een aanwezige. Zij vraagt zich af of daar niet op een vriendelijke manier aandacht voor kan worden gevraagd, bijvoorbeeld door een ingesproken mededeling in alle bussen. De mensen van U-OV vinden dit een goed idee. De boodschap zou ook via posters kunnen worden uitge

dragen, of via de (route)schermen in de bus. De heer Isik, raadslid PvdA, wijst erop dat zijn fractie het college bij motie heeft gevraagd om toegankelijke halteplaatsen. Omdat er raadsmeerderheid voor was, wordt daar serieus werk van gemaakt. Verder is het de heer Isik opgevallen dat het openbaar vervoer in de stad nogal wat knelpunten kent. Hij dringt er op aan om die altijd te melden, zodat er iets mee kan worden gedaan bij een tussenevaluatie of nieuwe aanbesteding. ‘Laat u het vooral niet bij onderling klagen’, aldus de heer Isik, ‘maar maak er melding van. De lokale politiek kan het dan aankaarten bij de concessiehouder, de provincie.’ Nelleke Wuurman wijst direct op de actie voor betere bereikbaarheid van het Diakonessenziekenhuis. Er is geen halte meer dicht bij de ingang.
Ook wordt er door een aanwezige op gewezen dat het huidige systeem van de Regiotaxi fout is. Er is geen goede analyse gemaakt. Ook de informatiestroom is niet goed georganiseerd. Voor ouderen en mensen met een beperking levert dit problemen op, zeker in de toekomst als het aantal ouderen toeneemt. Er zal beter over nagedacht moeten worden om werkelijk tot een goed (collectief) openbaar vervoer te komen.
Conclusies

U-OV
Voor het tijdelijk niet bereikbaar zijn van de zuidelijke binnenstad moet op korte termijn een oplossing komen. De ACO hoort binnen een week van de gemeente welke mogelijke oplossingen er zijn.
Het is uiterst belangrijk dat er een betere vorm wordt gevonden voor de enorme informatiestroom over wijzigingen. De ACO wil graag meedenken over een werkbare, duidelijke vorm.
U-OV vraagt op de een of andere manier aandacht voor het in de bussen opstaan voor ouderen en mensen die moeilijk ter been zijn.

Er zijn problemen gemeld over de bereikbaarheid van het Diaconessenhuis. Actie is gaande en de gemeente er mee bezig. De ACO houdt dit in de gaten.

Regiotaxi
Er zijn diverse praktische problemen met de regiotaxi. Graag melden bij ‘De Vier Gewesten’, uitvoerder.
Martijn van der Kroef zal de vraag over meer flexibiliteit zeker voorleggen aan de opdrachtgever van de regiotaxi.
Martijn van der Kroef zal de suggestie om gebruik te mogen maken van de stoellift aan de achterzijde van de regiotaxi ter sprake te brengen in het overleg met de opdrachtgever/provincie.
De provincie neemt het rapport met 14 criteria van SOLGU (Notitie ‘Criteria aanbesteding Regiotaxi’) mee bij de volgende aanbesteding voor vervoer per regiotaxi. Het contract met DVG loopt op 1 augustus 2018 af.
Het is noodzakelijk om na te denken over een meer passend en flexibeler regiotaxisysteem, want het aantal ouderen dat gebruik zal gaan maken van deze voorziening blijft toenemen.

Oproep
Knelpunten en problemen graag signaleren bij de ACO, maar nadrukkelijk ook bij de lokale politiek.

De ACO heeft zich na deze bijeenkomst met succes ingezet voor tijdelijk aanvullend vervoer, via overleg en een briefadvies aan wethouder Van Hooydonk. Vanaf begin februari 2017 rijden er pendelbussen vanaf het Centraal Station door de zuidelijke binnenstad.