Themabijeenkomst ‘Ouderen in Utrecht met psychiatrische problemen’ (maart 2016)

ACO themabijeenkomst op 16 maart 2016
‘Ouderen in Utrecht met psychiatrische problemen’

Uit onderzoek is gebleken dat ongeveer 5% van de Utrechtse 65-plussers een psychiatrische aandoening heeft. Dat zijn zo’n 2000 personen van de 34.000 oudere bewoners van de stad. Wat is er voor hen geregeld? Op welk knelpunten stuiten de professionele hulpverleners? Welke oplossingen zijn er?

Gastsprekers:
–  mevrouw V. Bellwinkel en
– de heer J. van Doleweerd, Beiden sociaal psychiatrisch verpleegkundigen ouderenpsychiatrie bij Altrecht

Dhr. Van Doleweerd meldt dat het overheidsbeleid is om mensen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen en de regie over het eigen leven te laten houden tot blijkt dat het niet verder mogelijk is. Dat houdt in dat mensen met een psychiatrische problematiek ondersteund moeten worden. Mensen met niet al te complexe klachten kunnen bij hun huisarts terecht omdat de meeste huisartsenpraktijken beschikken over een GGz-praktijkondersteuner. Voor meer specialistische zorg zijn er meerdere instellingen in de stad, waaronder Altrecht die ook (crisis-) opname en verblijf kan bieden. De afdeling ambulante ouderenpsychiatrie van Altrecht verzorgt een groot gebied in en om Utrecht.

Onderscheid psychiatrische aandoening en dementie 65-plussers met psychiatrische klachten en/of aandoeningen komen lang niet altijd bij een psychiater terecht; de meesten worden gewoon door hun huisarts geholpen. Hierbij wordt opgemerkt dat niet alle ouderen met psychiatrische aandoeningen in beeld zijn.
Van belang is dat bij psychiatrische problematiek een onderscheid wordt gemaakt tussen psychiatrische aandoeningen en dementie. Mevrouw Bellwinkel legt uit dat bij dementie het accent meer ligt op het bieden van zorg. Bij psychiatrische aandoeningen op de behandeling. Bovendien maken zorgverzekeraars het onderscheid ook; volgens hen is dementie geen psychiatrische aandoening.

Samenwerking in wijken/buurten
Altrecht werkt, naast de contacten met huisartsen, intensief samen met de Buurtteams. In de wijken Lunetten en Overvecht lopen er pilotprojecten, met als doel te kijken hoe de GGz dichter in de buurt van ouderen kan worden gebracht.
Uit de gedachtewisseling die hierop volgt, blijkt dat het moeilijk is om iemand met psychiatrische problemen goed op te vangen in een omgeving die daar vaak onvoldoende voor is ingericht. Dit geldt bijvoorbeeld bij de Huiskamers. In sommige gevallen kan goede dagopvang al erg helpen. Naar aanleiding van de opmerking dat daarop is bezuinigd, wordt vanuit de gemeente opgemerkt dat er op dagopvangplekken niet bezuinigd is. De gemeente hoort graag als dat anders is.

In voorkomende gevallen blijkt de wijkverpleging wel iets te kunnen betekenen bij het verzorgen van opvang aan psychiatrisch patiënten, wat echter geenszins betekent dat er geen GGz-expertise nodig is in wijken. Ook wordt gesignaleerd dat nogal wat patiënten zich liever niet laten doorverwijzen omdat daar kosten aan verbonden zijn (eigen risico of eigen bijdrage).
Soms vinden patiënten het fijn om een zinvolle dagbesteding te hebben, bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. Psychiatrisch patiënten kunnen dat samen met een ‘maatje’ doen.

Behandeling
Veel psychiatrische klachten zijn goed te behandelen, aldus de sprekers. Bijvoorbeeld depressie- of angstklachten. Waar het maar enigszins mogelijk is, wordt familie van de patiënt bij de aanpak betrokken. (Verwezen wordt naar het filmpje op de website van Altrecht waarin interviews met mantelzorgers te zien zijn).
Voordat men met een behandeling begint, worden overigens eerst alle mogelijke fysieke oorzaken van de klachten uitgesloten, bijvoorbeeld met behulp van bloedonderzoek. Niet alle huisartsen lijken op de hoogte te zijn van de noodzaak daarvan; de ACO zou dit bij de huisartsen onder de aandacht kunnen brengen.
Wat is de lengte van de wachtlijst voor behandeling door Altrecht? De heer Van Doleweerd meldt dat er vrijwel geen sprake is van een wachtlijst.

Opname
Altrecht biedt ook de mogelijkheid van een opname, bijvoorbeeld als iemand niet goed meer voor zichzelf kan zorgen, of uit bescherming van de betrokkene. Hiervoor werkt de organisatie samen met de ziekenhuizen in de regio. Kan men ook ‘s nachts terecht voor een opname? Dit blijkt niet het geval. De GGz werkt tijdens kantooruren. Daarbuiten kan men een beroep doen op de crisisdienst.
Het intramuraal plaatsen van patiënten is overigens verre van eenvoudig. In sommige gevallen kan het wel twee jaar duren. De ACO vindt dit zorgelijk, temeer daar vrijwel iedereen een toename signaleert van ‘verwarde mensen,’ ofwel mensen met een psychische of psychiatrische stoornis. Ook de wijkverpleegkundigen signaleren dat.
De beide professionals erkennen dat het voor patiënten vaak niet prettig is om in een instelling te moeten worden opgenomen, maar dat hiervoor wel gekozen moet worden als er niets anders meer is

Verschillen tussen wijken
Er zijn gebieden in de stad waar concentraties van mensen met klachten voorkomen. De ACO pleit ervoor om dagopvang dan ook te concentreren in die gebieden..

Conclusies
• Lang niet alle ouderen met psychiatrische aandoeningen zijn in beeld bij huisartsen en anderen.
• Van belang is onderscheid te maken tussen mensen met psychiatrische aandoeningen en dementie. Bij dementie ligt het accent meer op het bieden van zorg. Bij psychiatrische aandoeningen op de behandeling.
• Ook zorgverzekeraars maken dit onderscheid; volgens hen is dementie geen psychiatrische aandoening.
• Voordat een behandeling start, worden eerst alle mogelijke fysieke oorzaken van de klachten uitgesloten, bijvoorbeeld met behulp van bloedonderzoek. Aangezien niet alle huisartsen op de hoogte zijn van de noodzaak daarvan, zou de ACO dit onder de aandacht van de huisartsen kunnen brengen.
• Het is vaak moeilijk om mensen met psychiatrische problemen goed op te vangen in een buurt. De omgeving is daar vaak onvoldoende op ingericht (bijvoorbeeld bij de Huiskamers die in diverse wijken functioneren).
• Dagopvang kan een goede oplossing bieden, mits hierop niet bezuinigd wordt.
• Er zijn gebieden in de stad waar concentraties van mensen met psychiatrische klachten voorkomen. Het is goed om juist in die gebieden dagopvang te concentreren.
• Een opname kan soms jaren duren. Dat is een groot probleem., ook voor de omgeving.